Feature Articles

"An t-ádh linn a bheith beo" le Catherine Foley

(Poetry Ireland News, July / August 2002)

Chaith mé ocht seisiún mar scríobhnóir i Meán Scoil San Nioclás i mbliana. Tá an scoil i nGaeltacht na Rinne i ndeisceart Cho Phort Láirge.

Bhí seachtar sa cheardlann agam – scoláirí na hidirbhliana, cúigear cailíní agus beirt bhuachaillí ina measc. Bhíodar cúthaileach ag an tús.

Is iriseoir mise leis The Irish Times, ach is as an Rinn mé. Ón tús, bhí a fhios agam gur ceacht spioradálta a bhí ann i ndáiríre; go raich mé ag iarraidh a mhúineadh dóibh nó a thaispeáint dóibh go bhfuil an t-ádh limm a bheith beo agus gur fiú cruth a chuir ar na smaointí-san agus an fuinneamh-san a thagann chugaunn ón saol mórthimpeall orainn. Bhí mé ag iarraidh a léiriú dóibh go bhfuil an t-ádh linn a bheith ábalta sásamh agus aoibhneas, nó pian agus díomá, a bhaint as an soal agus gur fiú iarracht a dheanamh cruth a mhúnlú don sult nó don díomá sin. Is fiú na mothucháin sin a chomóradh agus a chéiliúradh.

Theastaigh uaim go dtuigfidís an speisíaltacht agus eisceachtúileacht a bhaineann leo.

Chuir me béim orthu féin i rith an chúrsa. Theastaigh uaim go scríobhaidís mar gheall ar an saol atá acu ionas go dtuigfidís gur fiú scríobh faoi rudaí a bhaineann leo féin, agus go bhfuil an t-ádh leo a bheith i nGaeltacht, a bheith ag freastal ar scoil atá suite os comhair cheann de na radharcanna is fearr sa tír, ar bharr leithinis atá trasna ó Sléibhte na Comaraigh agus ós comhair bhá Dhún Garbháin.

Scríobh siad mar gheall orthu féin, mar gheall ar na cuimhní is faide siar atá acu, mar gheall ar an am is fearr leo sa seachtain, mar gheall ar na na hamantaí is tabhachtaí atá blaiste acu.

Chuir siad síos ar gnath imeachtaí an lae. Bhí me ag iarraidh a léiriú dóibh gur féidir an cruthaíocht sin a mhúnlú agus a fhorbairt má tá an claonadh sin agat agus go bhfuil féidearthact na cruthaíochta sin le feiscint i ngach gné den saol – sa chócaireacht, sa chaint agus sa chomrá, san ealaíon ar scoil, sa tógáil – i ngach nóiméad den lá.

Bhí an-bhród orm ar an lá dheireannach, ach go háirithe. Léigh siad cuid de na píosaí a scríobh siad i rith na seisiún do scoláirí an chéid bhliain. Bhí siad neirbhíseach ach sheas siad agus léigh siad rudaí a bhain leo féin amach os ard agus léirigh siad misneach agus muinín. Bhraith mé go raibh na píosaí ar fad go hálainn – pearsanta, difrúil, macánta. Ní dóigh liom go mbeidh eagla orthu peann a úsáid chun a gcuid smaointí a bhreacadh síos sa todhchaí. Tá súil agaim go dtuigeann siad nach bhfuil mistéir ag baint leis an scríobhnóireacht. Sé an fhealsúnacht a bhí agam i gcónaí ná iad a mholadh. Creidim go láidir sa seanfhocal sin: mol an óige agus toicfaidh sí.

Tá scoil nua a thógaint taobh leis an sean scoil fé láthair. Tá na brící ag dul suas de réir a chéile agus an foirgneamh ag eirí níos airde gach lá. Tá súil ag an-chuid daoine sa cheantar go mbeidh an scoil nua réidh don scoil-bhliain seo chgainn. Tá an seanscoil cung, caite agus ag titim anuas in áiteanna. Tá foireann na scoile ag súil go mór leis an scoil nua. Tá siad ag fanacht ar an scoil seo le fada an lá. Gach rath sa scoil nua.

Catherine Foley is a staff journalist with The Irish Times; a former teacher, she has had a number of her poems and short stories published in both Irish and English.
  • WIS Single Visit Application Form
  • Writers in Libraries Application Form
  • Writers in Residence Application Form
pixel design